Iedere stadsplattegrond kent onregelmatigheden, ontstaan door geografie, infrastructuur of tijdsgeest. Breuklijnen die de continuïteit van de stad onderbreken. Deze lijnen kunnen ervaren worden als ongemakkelijke interrupties van het geheel of als welkome verrijkingen van de stad.
Rotterdam lijkt door zijn geografie en geschiedenis bovengemiddeld bedeeld te zijn met breuklijnen in de stad. Net als veel andere steden heeft Rotterdam spoorlijnen en wegen die de stad doorkruisen. Dit is op zich niets bijzonders, hoewel bepaalde wegen uitzonderlijk breed zijn voor een Hollandse binnenstad en volledig uitgesplitst naar verkeerssoorten. Daarnaast heeft de stad een rivier midden in de stad, dat komt vaker voor ook al is de Nieuwe Maas bijzonder breed. Uitzonderlijker is het feit dat Rotterdam een stad met meters hoge (zee)dijken is en uniek is het gegeven van de brandgrens. De Wederopbouw heeft gezorgd voor sterke morfologische onregelmatigheden en functionele scheidslijnen. Als klap op de vuurpijl heeft de stadsvernieuwing van de jaren ’70 en ’80 moedwillig gezorgd voor verdere fragmentatie door een stelsel van bouwblokken die plaatselijk hortend en stotend aansluit op zijn omgeving.
Al deze lijnen kunnen afzonderlijk behalve als nadeel ook als bijzondere kwaliteiten worden opgevat. Echter wanneer al deze breuklijnen over elkaar heen gelegd worden valt op dat het er veel zijn. Gevolg is dat net wanneer de structuur van de stad even op gang komt deze weer onderbroken wordt. Wanneer de lijnen als lange witte leegtes op de kaart worden ingetekend blijven gebieden over die inderdaad op zichzelf herkenbaar zijn als een identificeerbare eenheid. Deze gebieden kunnen gekenmerkt worden als eilanden van stedelijkheid, waarbij gebruikers en bezoekers soms het idee hebben van de ene naar de andere schots te moeten springen. Het bemoeilijkt ons begrip van de stad. De vele breuklijnen van Rotterdam maken deel uit van de collectieve ervaring van de stad. De hoogteverschil naar de dijk, het fietsen door een tunnel, het oversteken van plotselinge leegtes, het wachten voor het rode verkeerslicht en de oversteek over de Maas zullen merkbaar ons beeld van de stad inkleuren. Plekken als het Oostplein of het Drooglever Fortuynplein aan de andere kant van de stad worden ineens begrepen. Hier stapelen breuklijnen zich op.
Rotterdam geeft zich niet makkelijk gewonnen. Hoe groter de gaten in onze ervaring, hoe groter de inspanning die gevraagd wordt om het beeld van de stad te vormen tot een begrijpelijke eenheid.
Fragment uit Rotterdam Klein&Fijn, 2012
Beeld: Onderbroken Rotterdam, Studio Hartzema
