Sinds wanneer bestaat Studio Hartzema?
Studio Hartzema is opgericht in 2005 in Rotterdam.
Hoe groot is het bureau?
Ons kantoor bestaat uit ongeveer tien mensen. Groot en breed genoeg om omvangrijke projecten te realiseren, en compact genoeg om maximaal betrokken en wendbaar te zijn. De combinatie van professionaliteit en persoonlijkheid is voor ons ideaal en wordt door onze opdrachtgevers gewaardeerd.
Wie zijn jullie belangrijkste opdrachtgevers?
We werken vooral in Nederland, voor opdrachtgevers met een brede blik. Ze kennen een bepaalde maatschappelijke verantwoordelijkheid en zijn vaak geworteld op een plek. Daarbij voelen we ons thuis.
Met welk doel werkt Studio Hartzema?
We willen de wereld graag een beetje mooier maken. Dat doen we door de tijd te nemen om situaties en de achterliggende vraag te doorgronden. Ruimtelijke ontwerpen kunnen het verschil maken en mensen met elkaar en met hun omgeving in contact brengen.
Welk type ontwerpen maakt Studio Hartzema?
We maken ruimtelijke plannen van klein tot groot, steeds met een oog voor wat er werkelijk speelt en wat echt belangrijk is. Een ontwerp is voor ons geslaagd als het in zijn vanzelfsprekendheid sprankelt.
Is Studio Hartzema een duurzaam bureau?
Zeker! Op alle mogelijke manieren zijn onze plannen duurzaam. Daarbij zijn we meer van de lange adem dan van de hypes. We vinden het niet meer dan logisch dat we goed voor elkaar en goed voor onze planeet zorgen. Een paar generaties vooruit denken dat is wat we doen.
Vorm of functie, wat is het belangrijkst voor Studio Hartzema?
Een goed ontwerp doet wat het moet doen, op een aantrekkelijke manier. Het gaat om ergonomie; producten, gebouwen en omgevingen passend maken voor menselijk gebruik. Vorm en schoonheid zijn daarbij super belangrijk.
Met een focus op de mens is er dan nog ruimte voor de natuur?
Natuur is overal. De vele facetten zoals biodiversiteit, zon en schaduw, hemelwaterafvoer, de afwisseling van dag en nacht en van de seizoenen zijn bepalend in al onze plannen, soms praktisch dan weer zintuigelijk. Contact met (stads)natuur draagt bij aan een betere leefwereld, aan gezondheid en welzijn.
Waar kunnen we Studio Hartzema van kennen?
Het Leiden Bio Science Park is een groot plan met een grote maatschappelijke impact waar we al lang aan werken. Ook voor VU Amsterdam, Tilburg University en Radboud Universiteit maken we campusplannen. Ook voor zorgpartijen zoals OLVG, Radboudumc en Amsterdam UMC maken we ontwerpen waarin gebouwen en landschap samen gaan.
Studio Hartzema blijft op de achtergrond, terwijl de architecten in de spotlights staan, klopt dat beeld?
Dat is vaak wel zo. Onze vorm van stedenbouw is een dienende. We ontwerpen een onderlegger van verbindingen, groen en water – samen de structuur van de openbare ruimte. Daaraan wordt vervolgens de bebouwing toegevoegd. Ons werk is daarom misschien minder zichtbaar, maar tegelijk onmisbaar.
Wat maakt het stedenbouwkundig werk van Studio Hartzema zo bijzonder?
Ons werk bevindt zich in de bestaande stad en in blijvende landschappen. Er is altijd sprake van een zowel een bepaalde continuiteit als van een dynamiek met onzekerheden, verandering en vernieuwing. Dat vraagt om een andere manier van denken en ontwerpen.
Leidt dat tot een ander type plan?
Ja, onze werkwijze vraagt om plannen die krachtig zijn en tegelijk flexibel. Met een ruimtelijk raamwerk maken we onderscheid tussen het houvast van de hoofdstructuur en vrijheid van de invullingen. Op die manier kan een plan jarenlang mee. Ruimte maken, ruimte laten is dan ook ons motto.
Hoe ontstaat een ruimtelijk concept?
Eerst is er het erkennen van complexe gelaagdheid aan ruimtelijke, sociale en economische waarheden. Daarna zoeken we samen met de opdrachtgever naar de essentie van de vraagstelling. Tenslotte volgt een magisch moment wanneer een nieuwe ruimtevorm ontstaat. Een nieuwe werkelijkheid ziet het daglicht waarin alle puzzelstukjes als vanzelf op zijn plek lijken te vallen.
De stedenbouwer als magiër?
Nee hoor! Het grootste deel van planvorming gaat over gezond verstand en het delen van kennis. Daarbij passen geen dogma’s of voortijdige conclusies, maar juist een open houding en respect voor ieders rol. Door veel toe te laten in het ontwerpproces ontstaat ruimte voor oplossend vermogen en de kracht van verbeelding.
Veel plannen krijgen een vervolg in stedenbouwkundige supervisie, hoe werkt dat?
In de basis heel eenvoudig, gebouwen zijn een welkome gast in het stedenbouwkundig plan. De architect heeft een lange lijst van wensen die hij of zij moet oplossen, wij maken dat lijstje een beetje langer met aspecten die voor de omgeving van belang zijn. We doen dus nooit is af aan de ander, maar voegen iets toe.
Welke onderwerpen voegt Studio Hartzema toe als supervisor?
Algemene onderwerpen, waarbij het helpt om te bedenken; ‘hoe zou ik zelf willen wonen of werken, etc.?’ Een voordeur in de zon bijvoorbeeld, een fijn microklimaat rond het gebouw, een herkenbare architectuur met heldere principes en een overzichtelijk materiaalpalet. En niet te vergeten, en steeds vaker relevant; dak installaties onderdeel van het gebouw laten zijn in plaats van ongelukjes achteraf.
Studio Hartzema maakt plannen dus duurder?
Nee, helemaal niet! Een belangrijk aspect van de supervisie gaan over de energiehuishouding van de samenwerking . Zorg voor een heldere rolverdeling en duidelijke prioriteiten. Creëer een gezamenlijke superintelligentie en spreek klare taal. Als je achteraf iedereen ziet denken; ‘hoe eenvoudig kan het zijn’, dan hebben we iets goeds gedaan!
Over intelligentie gesproken. Wat is de relatie van Studio Hartzema met onderzoek?
Onderzoek is voor ons key! Op allerlei manieren graven we een steekje dieper. Het is de aard van het beestje. We willen weten hoe iets zit, waarom iets zo is. Waar komt iets vandaan en vraagt een specifieke context misschien v om een eigen oplossing? Zo zijn we zelf ooit met Rotterdam Klein&Fijn begonnen, een onderzoek naar alternatieve vormen van stedelijke verdichting. Een project als Caland Estate is hieruit voortgekomen.
Is onderzoek niet duur en tijdrovend?
Vanzelf gaat het niet inderdaad. Aan de andere kant we zijn vaak niet, de eerste die tegen een bepaald probleem aanlopen. Uit referentie onderzoek komen vaak meerdere oplossingen naar voren. Er valt iets te kiezen en dat is fijn! De blik verruimen, soms kost dat een middag, soms een week, maar in alle gevallen wordt de oplossing grondiger. Wat ook prettig is, de relatie met de opdrachtgever wordt er beter door. Het misschien wel of deze een snel antwoord wil, maar feitelijk wil hij de beste oplossing.
Samenwerken met de opdrachtgever, dat klinkt ideaal, toch?!
Wij houden van samenwerken. Binnen het bureau, met alle adviseurs en ja, ook met de opdrachtgever. Alles is uiteindelijk mensenwerk. Het gevoel dat je samen iets hebt bereikt is één van de mooiste aspecten van ons vak.
Wat is ontwerpend onderzoek voor Studio Hartzema?
De definitie zegt dat het een onderzoeksmethode is waarbij het verzamelen van kennis, het analyseren van een complex vraagstuk en het maken van ontwerpen voortdurend in elkaar overvloeien. Voor ons is werkt dat twee kanten op. Aan de ene kant het zoeken naar de meest doorwrochte oplossing, aan de andere kant het ontginnen van onbekende terreinen. Oftewel ontwerpend onderzoek gaat dieper en reikt verder.
Wat is een goed voorbeeld van ontwerpend onderzoek?
We werken al jaren in en aan de Zuidwestelijke Delta. Het begon als een onderzoek naar zeespiegelstijging en ontwikkelde zich richting vraagstukken met betrekking tot vitaliteit. Stap voor stap kwamen we in de richting van symbiose-landschappen. Dat zijn omgevingen waarin vraagstukken van water, natuur en menselijk gebruik samenkomen en elkaar versterken. Het project heet Zeelandia.
Jullie hebben een nieuwe stad voorgesteld, Stad aan het Sloe, is dat wel een goed idee?
Iedere stad, elke nederzetting, is voortgekomen uit de mens om van de natuurlijke omstandigheden te profiteren. Feitelijk is bouwen altijd een wisselwerking tussen het respecteren van de natuur en deze weerstaan. Lang hebben steden de natuur proberen uit te bannen. Stad aan het Sloe is het ultieme voorbeeld van hoe mens en natuur kunnen samenleven. Dat is de toekomst!
Is er nog een voorbeeld van ontwerpend onderzoek?
We hebben in de Randstad een reeks studies gedaan naar het belang van wegen voor de beleving van stad en land. Later is dit ook internationaal uitgebreid. We leren daarvan dat de manier waarop we onze omgeving zien gekleurd wordt door de manier waarop wegen en patronen van wegen zijn gemaakt. De wegen zijn een spiegel van de cultuur.
Onderzoek klinkt soms ook afstandelijk of is dat niet zo?
We zien het als onze taak om verschillende werelden bij elkaar te brengen. Techniek, economie, klimaat, beleving, sociologie, politiek, natuur, veiligheid, en ga zo maar door, ze zijn allemaal waar, maar het is aan ons om daar een nieuwe werkelijkheid van te maken. Om dat goed te kunnen doen moeten we ontzettend veel kennis en ideeën toelaten in onze plannen.
Daarmee vergeleken is architectuur een makkelijker vak?
Dat valt nog te bezien. Uiteindelijk geldt voor elk beroep dat je het grondig kunt doen of iets oppervlakkiger. We doen het graag goed. We zoeken verbinding, tussen mensen en met de omgeving. Een gebouw kan zoveel betekenen.
Welke gebouwen ontwerpt Studio Hartzema?
Onze architectuur heeft vaak een publiek karakter. Een goed gebouw zit als gegoten en doet iets met de plek. Een object met ruimtes waarin verschillende gebruikers en meerdere waarden bij elkaar komen. Karakter is belangrijk, een sterke identiteit en vooral schoonheid.
Hoe komt Studio Hartzema in zijn architectuur tot de uiteindelijke vorm en de keuze van materialen en kleuren?
We ontwerpen vaak van binnen naar buiten. Van verblijfsruimtes, routes en zichtrelaties naar een ordening die passend bij het gebruik. De afwerking en de gevel geven de architectuur smoel en verhalen over schoonheid.
Is schoonheid niet een moeilijk begrip?
Schoonheid is het hoogste doel van architectuur. De proporties van een gebouw, de ruimtelijke beleving of de afwerking doet iets met de gebruiker, met de kijker. Als het goed is laat het niemand onberoerd. “We shape our buildings, and afterwards our buildings shape us”, zei Winston Churchill.
Hoe herken ik een gebouw van Studio Hartzema?
Als het goed is herken je onze gebouwen aan de zorg die eraan is besteed; rationeel en verfijnd. Een handschrift dat zich in ieder project ontwikkelt en voor iedere opgave een nieuwe en eigen expressie krijgt.
Zijn we nog iets vergeten te vragen?
Misschien goed om tot slot mee te geven dat ontwerpen gaat over het maken van vrijheid. Beschutting, herkenning, samenhang, geborgenheid, vergroening of openheid, het zijn allemaal middelen om mensen zich senang te laten voelen. Als dat in ontwerpen lukt, dan hebben we als Studio Hartzema echt iets bereikt!